Interview met Paul Sneijder (PvdA): Brussel is geen boeman

photo-95

Amper twee maanden na de gemeenteraadsverkiezingen moeten we alweer naar het stemhokje: de verkiezingen voor het Europees Parlement staan voor de deur. Het lijkt een ver-van-mijn-bed show voor lokale politici, maar is dat eigenlijk wel zo? Lokaal Bestuur nam de proef op de som en sprak met PvdA-kandidaat Europarlementariër Paul Sneijder over de kansen die Europa biedt aan waterschappen, provincies en gemeenten.

Waarom zouden lokale PvdA-politici na de gemeenteraadsverkiezingen ook campagne moeten voeren voor de Europese Parlementsverkiezingen?
‘Het simpelste antwoord: Europa is belangrijk. Het is een bestuurslaag die onvermijdelijk is in de wereld waarin we leven. Je kunt niet alles op nationaal of gemeentelijk niveau regelen. Veel zaken zijn grensoverschrijden. Sommige daarvan hebben directe impact op gemeentelijk of provinciaal beleid. Dan is het dus essentieel om te weten wat er speelt en om te zien of je dat Europese beleid kunt beïnvloeden of gebruiken.’

Wat staat er op het spel bij de EP-verkiezingen?
‘Het is voor iedereen belangrijk dat de economie weer gaat groeien. Europa kan daarbij helpen, bijvoorbeeld door met de inzet van een aantal fondsen meer kansen te creëren op banengroei. De PvdA vindt dat heel belangrijk en wil er ook voor zorgen dat de sociale kant van Europa beter belicht wordt.’

Wat hebben gemeenten nu concreet aan Europa?
‘Ik merk dat gemeenten soms een te beperkt beeld hebben van wat Europa is en kan. De EU is niet alleen regelgever en financier, maar ook een platform van ideeën. Het gaat dus niet alleen om wat mag en wat moet van Brussel, maar ook wat kán. En daarin hebben gemeenten en andere lokale overheden ook een stem. Er is een aantal terreinen waar gemeenten mee te maken hebben en voordeel uit kunnen halen, met name de structuur- en cohesiefondsen worden in Nederland ingezet om achterstanden of inkomensverschillen te verkleinen.’

Hoe werkt dat dan? Hoe kunnen gemeenten aanspraak maken op die fondsen?
‘Gemeenten kunnen, of beter gezegd: moeten samen met de nationale overheid een plan indienen, want er is een co-financier nodig om fondsen te kunnen verkrijgen. Dat lukt gemeenten regelmatig overigens. Den Haag kent bijvoorbeeld een van de grootste open markten in Europa, die recent gerenoveerd is met behulp van Europees geld. En Rotterdam krijg geld om een startup campus voor ondernemers te steunen.’

Is dat eigenlijk wel wenselijk, dat het rijke Nederland voor dat soort zaken subsidies aanvraagt?
‘Het hele systeem van EU subsidies behelst volgens sommigen niet meer dan het rondpompen van geld. Ergens is dat wel zo, maar tegelijkertijd betekent dat ook dat je natuurlijk wel actie moet ondernemen wanneer er fondsen geoormerkt zijn voor bepaalde bestedingen. Je kunt wel principieel vinden dat het geen goed idee is, maar het gaat vaak om fondsen die voor hele specifieke zaken bedoeld zijn waar bijvoorbeeld Griekenland toch geen aanspraak op zou kunnen maken. Soms kunnen Nederlandse steden of universiteiten bijvoorbeeld aanspraak maken op een potje voor de ontwikkeling van zeer specifieke knowhow, vaak op technologisch gebied. Nederland draagt meer af aan Europa dan we terug krijgen, áls we dan aanspraak kunnen maken op bepaalde fondsen, dan moet je dat niet laten. Anders zou je net zo goed kunnen zeggen dat Nederland de complete rijksbegroting naar Afrika zou moeten sturen, maar dat doe je ook niet.’

Zijn er naast de structuur- en cohesiefondsen nog andere geldstromen?
‘De derde belangrijke stroom is Horizon 2020, een nieuw programma om innovatie te bevorderen, met name op terreinen als duurzaamheid en vergrijzing. Daar moeten lokale overheden dus ook goed op letten. Maar Europa draait natuurlijk niet alleen om geld, ook om beleid. Het is voor gemeenten en provincies bijvoorbeeld interessant om naar het Comité van de Regio’s te kijken, waar delen van Europa elkaar op regionaal gebied tegenkomen en bespreken hoe ze met thema’s als integratie of OV om kunnen gaan. Dat is nuttig omdat je dan niet telkens zelf het wiel hoeft uit te vinden, maar van elkaar kunt leren. Daar is Europa heel goed in.’

Je gaf net twee voorbeelden van grote steden die Europa hebben kunnen inzetten. Hebben kleine gemeenten ook iets aan Europa?
‘Jazeker, er gebeurt natuurlijk veel op het gebied van plattelandsontwikkeling en landschapsbeheer. Het gaat allang niet meer alleen over voedsel, maar ook over cultuurbeleid op het platteland. We zijn van productiesubsidie naar inkomenssubsidie gegaan en zijn nu naar subsidies gegaan om plattelandscultuur te beheren. Als de Fransen dat met hun wijnboeren kunnen doen, moeten wij dat ook met onze koeien kunnen doen. De inrichting van onze leefomgeveing is voor een groot deel nationaal of lokaal beleid, maar er zijn ook Europese doelstellingen die juist aan dat lokale karakter bij kunnen dragen. ‘

Hoe haal je dat soort geldstromen binnen?
‘Als raadslid of als statenlid kun je naar een wethouder of gedeputeerde stappen. Die moet dan toch al snel aankloppen bij het ministerie van Economische Zaken. Daar is sowieso veel kennis en informatie over de mogelijkheden die de EU biedt. Zij kunnen je dan verder op weg helpen.’

Zijn er nog andere Europese zaken die lokaal beleid raken?
‘Talloze. Neem bijvoorbeeld de maximale snelheden op onze wegen, die hebben onder andere te maken met fijnstofnormen die op Europees niveau worden vastgesteld. Zelfs als je Europees beleid niet direct kunt beïnvloeden, maak je wel deel uit van Europese regels.’

Een mooi voorbeeld daarvan zijn regels voor woningbouw. Er is een Europese huurgrens voor sociale woningbouw waar Nederland last van zegt te hebben.
‘Dat is een typisch een voorbeeld waarvan we vinden dat Europa ons beperkt. Maar als gemeente kun je wel je nationale overheid of politici daarbinnen aanspreken om dat op EU niveau aan te kaarten. En dat gebeurt ook. Er is een oproep geweest om de huurgrens op te hogen. Je moet daarover in discussie blijven.’

Welke rol kunnen Europarlementariërs daar in spelen?
‘EP’ers kunnen dit soort zaken natuurlijk ook aan de kaak stellen. Ga dus niet alleen naar je minister, maar stap ook naar EP’ers. Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden. Brussel is heus geen onneembare vesting. Er is niets zo transparant als Brussel. Je kunt heel makkelijk een ambtenaar van de Europese Commissie bellen en zeggen dat je iets dwars zit. Die ambtenaren zijn vaak toegankelijker dan ambtenaren op het gemiddelde stadhuis. Europa neemt wat dat betreft snel de telefoon op, want ze hebben behoefte aan informatie van het veld, van mensen die er echt mee bezig zijn. Ze hebben zelf het apparaat immers niet, er zijn relatief weinig ambtenaren actief in Brussel. Alleen al daarom zijn er 25.000 lobbyisten actief in Brussel. Zij kunnen die benodigde informatie wel leveren. De drempelvrees om naar Brussel te stappen is dus onterecht. Brussel is geen boeman. En ook niet zo groot dus als mensen soms denken. De Nederlandse overheid geeft dit jaar 267 miljard euro uit. Europa 100 miljard. Voor álle Europese 507 miljoen inwoners. Dat is in vergelijking een schijntje.’

Hoe zorg je er voor dat je als Europarlementariër dingen doet die mensen hier lokaal raken? Hoe houd je binding met de eigen achterban?
‘Dat moet een two way street zijn. Ik roep iedereen die tegen problemen aanloopt waar een europese component aan zit op om contact met mij op te nemen. Ik wil graag zeer herkenbaar zijn vanuit Nederland en ook zo opereren. Ik wil niet opgesloten zijn in de vergaderpaleizen van Brussel en ik zal ieder gesprek dat ik kan aangaan ook daadwerkelijk aangaan. Een risico dat je loopt als je naar Brussel gaat is dat je jezelf opsluit in het interne circuit. Dat is nuttig, want je moet deelnemen aan de politieke strijd. Maar je moet je goed realiseren dat je er niet zit voor de Europese bureaucratie, maar voor de kiezer.’

Arbeidsmigratie raakt gemeenten heel erg. Hoe kan Europa hier een rol in spelen?
‘Ik ben voor het vrije verkeer van personen en werknemers, daar worden we alleen maar beter van. Wat minister Asscher gedaan heeft om omstandigheden waarin Oost-Europeanen hierheen komen te verbeteren vind ik heel goed. werkgevers die hen uitbuiten en huisjesmelkers moet je aanpakken. Nederland op slot doen lost niets op.’

Moet Nederland het er op de koop toenemen dat we er last van hebben?
‘Onze werkloosheidsproblematiek heeft met de economische crisis en tal an andere factoren te maken. Arbeidsmigratie is daar maar een klein onderdeel van. Er zit ook veel problematiek in de overgang naar een diensten- en kenniseconomie waar we al jaren mee te maken hebben, daardoor verdwijnen de meer klassieke banen. Dat moet je niet verwarren met de schuld geven aan bijvoorbeeld Oost-Europeanen.’

Wat zijn nu typische provinciale EU-onderwerpen?
‘Milieuwetgeving, natuurbeleid, aanbesteding van regionaal OV, innovatie, duurzaamheid, dat zijn wel de thema’s. Je ziet dat het binnen de EU vaak slim is om op regionaal niveau te clusteren. Provincies hebben dus al snel een schaalvoordeel. Maar dan nog zijn er vaak grensoverschrijdende thema’s waarbij nog bredere samenwerking nodig is. Neem bijvoorbeeld de tramlijn tussen Hasselt en Maastricht. OV is typisch iets wat wanneer nationaal bedacht meteen bij de nationale grens ophoudt. Juist door te werken in EU-regioverband is de economische samenhang van een regio veel logischer te maken. Een steunaanvraag bij de EU heeft dan veel meer potentie.’

En hoe zit het met de waterschappen?
‘Die hebben heel erg te maken met Europees beleid: de kwaliteit van ons water is op Europees niveau geregeld, evenals klimaatbeleid, zoals doelstellingen over C)2-uitstoot. Voor waterschappen is steun krijgen van de EU wel iets lastiger. Dijkverhoging bijvoorbeeld valt niet onder een van de drie hoofdgeldstromen van de EU, maar valt weer wel onder het kopje: ‘hoe om te gaan met het klimaat?’ Ik denk dat waterschappen iets creatiever moeten zijn, maar dat er wel zaken te regelen zijn. Al is het maar in het kader van onderzoek, van research en development.’

Waar is Nederland goed in qua Europese lobby’s?
‘Nederland is een hele serieuze speler binnen Europa. we hebben een paar moeilijke periodes meegemaakt, met de afwijzing van de grondwet bijvoorbeeld. Die periode zijn we voorbij, althans, met dit kabinet. Dijsselbloem die zelfs voorzitter van de Eurogroep is, dat wil wel wat zeggen. We worden zeer serieus genomen. En waar we goed in zijn? We hebben aardig wat invloed gehad op het verstrengen van begrotingscontroles, het instellen van een bankenunie, het saneringsbeleid voor Griekenland… we staan dan altijd aan de kant van de zuinigen, net zoals de Duitsers en de Finnen.’

De logische vervolgvraag is wellicht: waarin zijn we niet goed?
‘Als het gaat om het binnenhalen van geld staan we vanwege die dubbele houding over dat rondpompen daarvan wat zwakker. Fransen zijn daar veel gehaaider in, bij ons heeft dat minder prioriteit. Maar Nederland moet geen netto ontvanger worden, dat past ons niet. Er kan heus wel op een zinniger manier met geld worden omgegaan in Europa, maar solidariteit met andere landen die een welvaartsniveau willen bereiken dat wij al hebben is cruciaal.’

Verschenen in: Lokaal Bestuur, april 2014
Geschreven door: Kirsten Verdel

Posted in In de media | Tagged , , , | Leave a comment

Ik ben zwanger!

zwangerVoor een ieder die het gemist heeft: ik ben zwanger! Vandaag vier maanden, om precies te zijn. Om nog preciezer te zijn: ik ben uitgerekend op 21 augustus, volgens de meest recente echo.

Het is best lastig geweest om het stil te houden de afgelopen maanden, want ik ben er helaas goed ziek van geweest (letterlijk that is, niet figuurlijk). Na de eerste vier weken werd ik telkens rond 16:00 a 17:00 misselijk, waarna ik telkens geen minuut meer had waarop ik me wel goed voelde. Pas als ik in slaap viel (ik kan al drie maanden niet meer op mijn rechterzij slapen, dan word ik ook ziek) werd het wat minder. Geen ochtendziekte voor mij dus, maar avondziekte. Elke avond. Al drie maanden lang. Ik ben die afgelopen drie maanden dus ook praktisch geen enkele avond van huis geweest, op misschien één of twee avonden na. ‘Na tien weken trekt de misselijkheid wel weg!’ hoorde ik in het begin. Toen dat niet het geval was werd het ‘twaalf weken’ en toen ‘vijftien weken’. Vandaag begint week 19 en ik ben nog steeds misselijk, dus die (ervarings)adviezen mogen jullie voortaan houden. ;)

Het voelt overigens vreemd aan dat ik na drie maanden ziek zijn nog steeds geen flauw idee heb hoe ik die misselijkheid moet beschrijven. Het is een soort kruising tussen zeeziekte, wagenziekte, drukkende pijn en nog iets heel anders. Juist dat laatste element maakt het echt vreselijk, maar ik heb er nog steeds geen woorden voor.

Het moet gezegd, de laatste week wordt het af en toe ietsje beter. Ietsje. Dus ik heb hoop. Zou wel fijn zijn, ook voor Geert, want die moet mij nu praktisch elke dag ontbijt op bed brengen en dat moet natuurlijk snel stopp… eh… hier doe ik iets niet goed… ;)))

Afijn, 21 augustus uitgerekend dus. Komende maand nog snel even op vakantie en dan vooral gewicht gaan torsen. Tot nu toe alleen maar afgevallen! Dat krijg je als je patat en chocolade ineens slechter kunt verdragen. The horror, the horror…

Oh, enne… het góede nieuws is (behalve dan DAT IK ZWANGER BEN) is dat ik van mijn hernia af ben voorlopig! Door de hormonen die bij een zwangerschap vrijkomen wordt de hernia totaal onderdrukt nu. Enige nadeel volgens de neurochirurg is dat die pijn helaas ook weer terug kan komen als de hormonen zijn uitgewerkt. Muu!

Posted in Uncategorized | Tagged , | 2 Comments

PvdA – Integriteit: een debat zonder eind

photo 2-14Onlangs verscheen het PvdA-rapport Een debat dat nooit eindigt van de door het partijbestuur ingestelde Werkgroep Integriteit. Het belangrijkste punt van het rapport zit volgens de werkgroepleden meteen in de titel: om scherp te blijven moet je de discussie over wat integer is en wat niet, continu blijven voeren. Lokaal Bestuur sprak met Chris Leeuwe en Joop van den Berg, twee van de werkgroepleden, en met Annie Brouwer-Korf, die de situatie in het Rotterdamse Feijenoord onderzocht.

Wie: Chris Leeuwe
Wat: Oud-burgemeester Lelystad, lid Werkgroep Integriteit

Hoe is het rapport van de commissie tot stand gekomen?
‘Er werd geconstateerd dat de oude erecode alleen ruimte bood voor het aanspreken en royeren van leden. Daartussen zat in wezen niets. We wilden de discussie over integriteit verbreden en zijn daarom met een wat breder maatschappelijk kader begonnen.’

Waar is de meeste discussie over geweest?
‘We merkten dat als er integriteitskwesties aan de orde kwamen waarbij bekende partijmensen in het geding waren, er ogenblikkelijk over integriteit, veroordeling en zakkenvullerij werd gesproken. Wij meenden dat er teveel sprake was van zwart-wit denken en vroegen negen bekende partijgenoten hoe ze nu, nadat ze ooit een publieke functie hadden bekleed, optreden. En of ze belemmeringen ervoeren in hun huidige functies. Ze voelden zich door de PvdA in een hoek gezet. Het zou hen alleen om geld en aanzien gaan. Dat was naar onze mening een onevenwichtig beeld.’

Er wordt te snel geoordeeld door partijgenoten?
‘Ja, we merken dat partijgenoten, soms ook mensen in het partijbestuur, vaak snel een oordeel klaar hebben, meestal beïnvloed door media en publieke opinie. We adviseren daarom een sluis in te bouwen waarbinnen een aantal mensen het probleem eerst goed analyseert: eerst rust in de tent, dan analyse van het probleem, dan een advies en daarna pas een publieke reactie. Daarom hebben we ook geadviseerd een permanente integriteitscommissie in te stellen.’

Er is veel discussie over wachtgeld, hoe moet daarmee worden omgegaan?
‘Je moet dan dus eerst kijken wat er precies aan de hand is. De erecode biedt daarbij een moreel kader, maar wachtgeld is een wettelijke regeling. Mensen hebben een bepaalde functie waarbij ze recht hebben op wachtgeld, en de verplichting om te solliciteren vanuit die regeling. De commissie vindt dat je op een sobere manier gebruik mag maken van de regeling. Het liep in de praktijk soms echter uit de hand doordat mensen het wachtgeld als inkomen gingen beschouwen in plaats van als overbruggingsmogelijkheid naar een andere baan.’

Rinda den Besten gebruikte het als overbrugging, maar kreeg veel kritiek?
‘Je kunt opstappen omdat je daartoe gedwongen wordt of omdat je zelf vertrekt. In beide gevallen is het legitiem om aanspraak te maken op de regeling. Er werd te snel over haar geoordeeld, wellicht ook omdat ze zelf zei dat ze op vakantie ging. Het partijbestuur had daar enige stilte in acht moeten nemen, men had de situatie eerst serieus moeten bekijken.’

In het rapport staat dat de partij vertrouwen als uitgangspunt moet hanteren, niet wantrouwen. Maar als het over strafbare feiten gaat vindt de commissie dat PvdA’ers (tijdelijk) terug moeten treden op het moment dat ze voor de rechter staan. Dat getuigt toch niet van vertrouwen?
‘Daar zit inderdaad een grote spanning. Het is ingewikkeld: je moet je er van bewust zijn dat je als politieke figuur in een glazen huis leeft. Mensen letten meer op je dan op gewone burgers en je wordt geacht voorbeeldgedrag te tonen. Neem dat VVD-Kamerlid dat voor de tweede keer met alcohol op was gepakt. Dan speelt ook de publieke moraal daar een rol bij. Voorbeeldgedrag is dan echt belangrijk. Het is logisch dat zo iemand zich dan ten minste tijdelijk terugtrekt.’

Maar wat als iemand onschuldig is? De PvdA heeft dan ook al olie op het vuur gegooid door iemand te vragen zich terug te trekken?
‘Draai het eens om: wat als je niks doet?’

Je zou kunnen kiezen voor een optie waarbij je zegt dat je de uitspraak van de rechter afwacht, en tot die tijd geen mededelingen doet. Achter de schermen kun je de persoon in kwestie dan wel verzóeken terugtrekking in overweging te nemen.
‘Als er een aangifte is, daarna een proces-verbaal is en het OM gaat tot vervolging over, dan lijkt het ons verstandig te adviseren dat de betrokken persoon zich een tijdje terug trekt. Als hij dat niet doet, raakt hij óók in opspraak, dan is er ook gedoe. We moeten op het belang van de persoon en op het belang van de partij letten. Het is wat ons betreft echter geen rigide regel. Het hangt af van de aard en ernst van het misdrijf of er een advies volgt dat iemand zich terug zou moeten trekken. Het partijbelang en de erecode tellen daarbij zwaar mee.’

Wie: Annie Brouwer
Wat: Oud-burgemeester Utrecht

In het Rotterdamse Feijenoord is veel gedoe geweest over mogelijk onterechte subsidieverstrekking door de PvdA, belangenverstrengeling, taalproblemen en andere zaken. Integriteitskwesties?
‘Daar wordt het in de media wel op gegooid, maar dat is te kort door de bocht. Wim Cornelis en ik zijn door de Rotterdamse afdelingsvoorzitter gevraagd om te kijken hoe we een en ander weer in goede banen konden leiden in Feijenoord. Dat was naar aanleiding van een eerder een rapport van het bureau BING. In dat rapport stond dat er wel correct was omgegaan met de subsidieverlening, maar dat er wel fouten zijn gemaakt. Dat wil niet meteen zeggen dat je niet integer bent. In óns rapport, ‘Koers houden in roerige tijden’, concludeerden Wim en ik dat de meeste raadsleden niet goed wisten waar de deelraad eigenlijk over ging. Dat is een gebrek aan kennis, maar staat los van integer handelen.’

Geldt dat ook voor de spanningen tussen loyaliteiten van deelraadsleden ten opzichte van de partij en van verenigingen en dergelijke waar die raadsleden bij zijn aangesloten en voor het punt dat de Feijenoorders alleen in de raad zouden zitten vanwege het geld?
‘Wat betreft het eerste punt moeten we vooral zorgen dat we die spanningen bespreekbaar houden. Volgens het BING onderzoek zijn geen grenzen overschreden. Wel kan de toon waarop raadsleden elkaar en ambtenaren aanspreken een stuk beter. Eigenlijk pleiten we vooral voor permanente scholing en permanente discussie waarbij waarden voor de PvdA aangaande integriteit besproken worden. Het tweede punt is verkeerd opgepakt door de media: ons punt is dat het niet goed is wanneer raadsleden hun vergoeding zien als vast onderdeel van hun inkomen. Dat is niet gezond.’

Wat vind je van het rapport van de Werkgroep Integriteit?
‘De commissie adviseert om niet te snel een oordeel klaar te hebben bij integriteitskwesties, maar daar eerst gedegen onderzoek naar in te stellen. Dat sprak mij zeer aan, want de druk van media is vaak heel groot. Ik vind het belangrijk dat er een herzien, geactualiseerd kader is en dat er een vaste commissie komt die onafhankelijk is en gaat uitzoeken of er daadwerkelijk sprake is van niet integer handelen. Dat brengt rust.’

Wat vind je van de discussie over strafzaken?
‘Die is lastig. Aan de ene kant ben je pas veroordeeld als je veroordeeld bent. En het is ook weer niet zo dat als het OM een zaak start, dat die dan ook altijd wordt doorgezet. Daar staat tegenover dat zodra er een zaak is, je als aangeklaagde persoon zo kwetsbaar wordt, dat ik me goed kan voorstellen dat je gebruik maakt van de optie om je op z’n minst tijdelijk terug te trekken. Bij zwangerschap gebeurt dat ook. Ik ben zelf jarenlang voorzitter geweest van de Raad van Toezicht bij de Reclassering en ik vond dat iemand altijd een kans moet krijgen. Er moet wat mij betreft dus ook wel meer aandacht komen voor rehabilitatie op het moment dat iemand níet schuldig blijkt te zijn, en daar is de PvdA onvoldoende sterk in.’

Gebeurt dat überhaupt wel in de partij?
‘In Amersfoort speelde die zaak van dat raadslid dat zelfmoord gepleegd had, nadat hij eerst 65.000 uit de partijkas had verduisterd. Eerst werd landelijk en door de lokale afdeling het standpunt ingenomen dat het stichtingsbestuur dat toezicht moest houden op de kas had verzaakt en dat de leden ervan daarom geen functie in de partij meer mochten uitoefenen. Op verzoek van Hans Spekman heb ik mij met die zaak bezig gehouden. Mijn conclusie was: ze zijn onhandig geweest, maar zij waren niet degenen die het geld gestolen hebben, dus om het dan op voorhand onmogelijk te maken om op een lijst te komen leek niet goed. Ze zijn toen op de alfabetische lijst gezet, waarna de twee betrokkenen alsnog op de lijst kwamen. Dat was voor hen heel belangrijk. De presentatie van de Werkgroep Integriteit kwam toen ook net naar buiten. Dat zij wel integer waren en hadden gehandeld was voor hen van groot belang.’

Niet te snel oordelen dus.
‘Precies, en in gesprek blijven. De erecode is het vertrekpunt van de discussie, niet het sluitstuk.’

Wie: Joop van den Berg
Wat: Oud-hoofddirecteur VNG en voormalig lid Eerste Kamer

Is er een verschil tussen dom handelen en integer handelen?
‘Tja, het gaat inderdaad soms meer over beoordelingsvermogen dan om daadwerkelijk niet integer handelen. Je moet bijvoorbeeld op een gegeven moment wel de gave hebben om te weten dat je op verre afstand van de idealen van de PvdA werkzaam bent, waarbij je misschien nog wel nuttige dingen doet, maar de hoofdlijn uit oog verloren bent. Dat zie je soms bij het aanvaarden van nevenfuncties, waarbij je voortdurend in de gaten moet houden dat je jezelf niet op een onaangename manier tegenkomt. Dat je dingen niet echt goed meer uit elkaar houdt, of dat je daar simpelweg de kans niet voor krijgt. Soms is het niet duidelijk of zaken elkaar bijten. Je wordt dan snel beschuldigd van belangenverstrengeling, terwijl dat misschien helemaal niet aan de orde is.’

Wat vind je zelf het belangrijkste uit het rapport?
‘Dat de integriteitsdiscussie eigenlijk alles te maken heeft met een meer algemene discussie over idealen en beginselen en dat je die niet te ver van elkaar vandaan moet trekken. In beide gevallen gaat het over de kernwaarden van de sociaal democratie, en niet zozeer over regeltjes en voorschriften. Integriteit is wat mij betreft dus ook niet alleen maar terug te voeren op kwesties van geld of bezit, maar ook van spreiding en het delen van kennis en macht. Het is dus van het grootste belang dat je die niet te ver uit elkaar trekt. Anders krijg je een wel erg makkelijke vorm van verdachtmaking.’

Hoe linkt  spreiding en delen van kennis en macht aan integriteit?
‘De PvdA is voor een deel meegegaan met een oriëntatie op de markt en het bedrijfsmatig opereren van de overheid en semi-overheid. Daardoor ontstonden allerlei morele vragen die er vroeger in die mate niet waren. We vragen tegenwoordig van bestuurders dat ze ondernemend zijn, maar als wij niet willen dat dit ontaardt in ‘geregel’ moeten we ons realiseren dat regels en bureaucratie deel zijn van de rechtsstaat en niet een barriere voor daadkrachtig bestuur.’

Aan welke kant van de lijn eindigen we tegenwoordig?
‘De integriteitsdicussie is soms zo fel, dat er wordt overdreven. Nevenfuncties zijn al bij voorbaat verdacht. Alsof die per definitie in strijd zouden zijn met het algemeen belang. Maar ja, hoe denk je anders überhaupt je ambt uit te kunnen oefenen, zonder maatschappelijk binnding! De crus is: je moet met elkaar praten over waar de grenzen liggen. ‘

Vandaar het advies jaarlijks in politieke gremia over integriteit te praten?
‘Ja, in relatie met onze beginselen. Discussiëren over de erecode is veel belangrijker dan de erecode zelf. Discussie over wat er aan gedrag wel en niet aanvaardbaar is, dat is met een zekere regelmaat nodig. Omstandigheden veranderen immers, net als personeel, en opvattingen.’

De erecode is dus niet heilig?
‘We hebben de erecode proberen te ontdoen van alle kenmerken van regelgeving: het is nu een moreel appel dat alleen betekenis heeft als je het er over hébt. Dat ligt gevoelig, want mensen voelen zich snel in een hoek gedrukt. Maar als je zorgt dat je het debat structureel voert, wordt het ook minder eng.’

Geschreven door: Kirsten Verdel
Verschenen in: Lokaal Bestuur, maart 2014

Posted in In de media, Politiek | Tagged , , , , , , , , | Leave a comment

Lokaal Bestuur maart 2014: Geen campagne zonder social media

photo 1-9Door: Kirsten Verdel

Nu de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur staan, proberen PvdA’ers meer dan ooit ook via social media campagne te voeren en stemmen binnen te halen. Maar hoe zet je deze moderne communicatiemiddelen effectief in? Wat moet je doen, en wat vooral latenLokaal Bestuur liet zich informeren door een actief gebruiker van social media, de landelijke social media-trainer van de partij en een campaigner die er bij de recente herindelingsverkiezingen in Heerenveen ervaring mee heeft opgedaan.

Wie: Lodewijk Bleijerveld
Wat: Communicatiemedewerker, social media PvdA-partijbureau Amsterdam

Wat gebeurt er op het partijbureau met betrekking tot social media in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen?
‘We zijn vanaf vorig jaar februari al bezig met het trainen van afdelingen op het gebied van social media. Lokale afdelingen voeren campagne met hun eigen verhaal, via Facebook, Twitter, et cetera. We leggen ze uit hoe je dat kunt doen. Er staan handleidingen op MijnPvdA en we hebben cursussen gegeven op campagne-academies aan zo’n 100 afdelingen en trainingen verzorgd bij ongeveer 60 afdelingen op locatie.’

Waar bestaan die cursussen uit?
‘Iedereen kan facebooken en twitteren, de cursus leert je vooral nadenken over wat het effect daarvan kan zijn. We zorgen dat mensen snappen wat ze doen en welke toon ze aanslaan of zouden moeten aanslaan. Twitter en Facebook zijn daarbij voor ons de belangrijkste platforms op campagnegebied. Google+ niet, dat is net een grote stad zonder inwoners.’

Zijn de campagnehandleidingen voor Twitter en Facebook een beetje hetzelfde?
‘Nee, ze zijn totaal verschillend: op Twitter ben je in gesprek en vertel je wat je aan het doen bent, terwijl je op Facebook juist inspeelt op gevoel. Anders gezegd: Facebook vind je leuk en Twitter volg je. Op Twitter kun je vertellen wat er gebeurt in de raad, waar de wethouder voor staat, wat je allemaal gedaan hebt. Op Facebook slaat zoiets totaal dood. Ik probeer uit te leggen hoe je gevoel kunt creëren op Facebook: er moet bijvoorbeeld een call to action in zitten: ben je het met me eens, geef dan een like. Of je kunt vragen: ‘hoe denk jij daarover?’ Dat moet je vooral met beeld doen: foto’s. Als je het wilt hebben over onderwijs, maak dat dan zichtbaar met een foto van een onderwijsinstelling. Als je dan een foto van een lokale school bij je bericht zet, krijg je eerder reacties dan wanneer je dat niet doet.’

Heb je nog meer tips voor lokale campaigners?
‘Probeer een campagneplan te maken voor de laatste twee weken, waarin je per dag uiteenzet wat je op Facebook zet en waar je over twittert. Op maandag bijvoorbeeld over onderwijs, op dinsdag over zorg. Het heeft geen zin als kandidaat-raadslid A alleen over zorg praat en kandidaat B diezelfde dag over ruimtelijke ordening, want dan gaan die campagnes dwars door elkaar heen. Je kunt dan beter op maandag een plan lanceren en dat die dag allemaal ondersteunen op social media.’

Zijn er do’s en don’ts?
‘Tel tot tien voordat je iets plaatst. Iets verwijderen kan immers niet: het blijft altijd op de een of andere manier zichtbaar. Gebruik de hashtag van je afdeling in berichten. Bijvoorbeeld #heerlen als je in Heerlen woont. Je wordt dan gewoon eerder gevonden. Probeer ook aan behoeften te voldoen. Je kunt zien wat veel geretweet wordt of waar veel reacties en likes op komen. Daar kun je je communicatiekalender dan weer op afstemmen. Als je ziet dat milieu het beter doet in jouw dorp dan onderwijs, gebruik dan de laatste dag om nog iets over milieu te zeggen.’

Hoe kun je je doelgroep het beste bereiken?
‘Op Facebook zit een advertentietool waarmee je kunt zien hoeveel inwoners van een dorp een Facebook-account hebben. Meestal is dat ongeveer 60%. Die kun je dan gericht benaderen. Voor Twitter is het wat lastiger; zoeken op woonplaats kan daar wel. Je kunt ook snel mensen vinden door naar lokale nieuwsaccounts te zoeken en daar de volgers van te gaan volgen. Bijvoorbeeld ‘@denheldernieuws’, of een lokale agent of de burgemeester. Als je dat doet, krijg je ook nog extra suggesties om mensen te volgen.’

Wie: Maret Celis-de Raad
Wat: Raadslid in Sittard-Geleen

Gebruik je social media al lang?
‘Ik zit nu vier jaar op Twitter en Facebook. Ik begon eigenlijk al in 2006, met Hyves. Vanaf het begin heb ik privéaccounts en politieke accounts gescheiden gehouden, maar dat is natuurlijk een persoonlijke keus die ieder voor zichzelf moet maken.’

Wat zijn je ervaringen met politiek twitteren?
‘Het is razendsnel. Ik word er heel enthousiast van, maar ik merk wel dat de aandacht voor Twitter begint terug te lopen. Whatsapp en andere social media worden populairder.’

Is de Twitter-hype voorbij?
‘Dat durf ik niet te zeggen. Het begon met Hyves, maar dat is ter ziele. Alles heeft een beperkte tijdspanne, zo lijkt het. Maar voorlopig heeft Twitter voor mij nog veel toegevoegde waarde. Met name de snelheid waarmee informatie op Twitter komt, vind ik handig. Toen het kabinet viel wist ik dat eerder dan sommige Kamerleden. Dat maakt het voor mij persoonlijk erg spannend en boeiend.’

Moet de PvdA iets met het feit dat de gebruikscijfers teruglopen?
‘Je bereikt er nog steeds een deel van de doelgroep mee. Dus gewoon doorgaan. Praktisch gezien zou ik PvdA’ers die politiek twitteren adviseren de naam PvdA in je twitternaam te zetten. Mijn eigen twitternaam is bijvoorbeeld @pvdamaret. Daardoor ben je snel te vinden en herkenbaar.’

Je hebt bijna 900 volgers, wie zijn dat?
‘Mede-PvdA’ers, mogelijke kiezers, vaak ook SP- en GroenLinksaanhangers, maar in ieder geval allemaal mensen die politiek geëngageerd zijn.’

Wat moet de PvdA doen met social media in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen?
‘Het is moeilijk te zeggen hoe een en ander zich gaat ontwikkelen. Een half jaar geleden voorzag ik al dat ook het gebruik van Facebook terug zou lopen. Maar schijn kan deels bedriegen: ook al plaatsen minder mensen berichten, veel mensen lézen die berichten nog wel. Er komen meer passieve gebruikers bij. Het met elkaar communiceren wordt minder, maar dat betekent niet dat mensen niet geïnteresseerd zijn in wat je te vertellen hebt. Daar moet ik wel aan wennen.’’

Hoe verklaar je die teruggang?
‘Mensen zoeken veiligere en directere communicatiemogelijkheden. Whatsappgroepjes, in een afgesloten omgeving, zijn duidelijk in opkomst.’

Wat voor type berichten plaats je eigenlijk op internet?
‘Ik ben soms kritisch over mijn eigen partij, dat wordt me niet altijd in dank afgenomen en dat realiseer ik me terdege. Maar het is goed is voor ons als partij dat je laat zien dat je kritisch blijft, want dat betekent ook dat anderen zien dat we niet allemaal neoliberalen zijn en dat het sociaaldemocratisch erfgoed springlevend is. Meestal vertel ik wat er in het nieuws gebeurt en dat probeer ik zo vroeg mogelijk op de dag te doen: het beste is tussen 7 en 8. Daarna krijg je minder volgers, dan val je weg tussen het andere informatiegeweld. Ik kijk ook wat er mondiaal gebeurt zodat je dat eventueel naar onze landelijke situatie kunt vertalen.’

Wat moet je absoluut niet doen op social media?
‘Jezelf verkopen. Reageer gewoon op volgers. Als je dat doet, dan hebben mensen ook het idee dat ze serieus worden genomen en dat je respect voor ze hebt. Wat je ook niet moet doen is iets plaatsen zonder na te denken. Tel even tot tien om te voorkomen dat je per ongeluk iets onhandigs verstuurt.’

Kun je stemmen winnen via social media?
‘Ik denk het wel. Je houdt het debat levend en laat zien dat je als partij bovenop thema’s zit. Daardoor activeer je ook de eigen achterban om naar de stembus te gaan. Iemand heeft mij zelfs de belofte gedaan dat hij pas tevreden is over de gemeenteraadsverkiezingen wanneer iedereen in zijn netwerk op mij stemt! Het is bij lokale verkiezingen overigens wel handig om in te zetten op landelijke thema’s. Die spreken vaak meer aan. Maar probeer ze dan wel naar de lokale situatie te vertalen!’

Wie: Jurjen Meijer
Wat: Gemeenteraadslid in Heerenveen

Wat heeft Heerenveen met social media gedaan?
‘De campagne was vooral heel fysiek, we zijn veel de straat opgegaan, dat vinden we het belangrijkste. Met social media koppel je wat je op straat hoort terug naar de woonkamer. Met Facebook heb je daarmee het grootste bereik. Ook hebben we onze standpunten naar voren gebracht, en een aantal punten uitgelicht die we graag wilden vertellen. Daarbij hebben we vooral veel beeldmateriaal gebruikt.

Werkte dat, standpunten verkondigen op Facebook?
‘Wel als je een actieve inbreng vraagt. Zo stelden we bijvoorbeeld dat er in elk dorp, in elke wijk een sportvoorziening moet zijn. Daarbij vroegen we: Vind jij dat ook? Deel of like dan deze pagina.’

Hoe vaak werd zoiets dan gedeeld en geliket?
‘In de laatste week bereikten we 10.000 mensen, terwijl er in totaal 16.000 mensen op Facebook zitten in Heerenveen. Qua doelgroep was ons bereik dus ongeveer 66 procent.’

Gebruikten jullie ook andere kanalen?
‘Twitter hebben we minder gebruikt, omdat uit onderzoek blijkt dat het gebruik van Twitter afneemt. Onze doelgroep zit meer op Facebook.’

Wat waren do’s en don’ts?
‘Wat je niet moet doen is twijfelen of Facebook wel een goed idee is! Wat je ook niet moet doen is stoppen nadat je de eerste vervelende reacties krijgt. Zet dan door. En je moet ook niet denken dat het niet hip genoeg is wat je doet. Want tja: de gemiddelde leeftijd wordt steeds hoger: als papa, mama of opa of oma iets deelt of liket bereikt dat ook een jongere doelgroep. En je mag overigens best serieuze zaken plaatsen. Gebruik wél veel beeldmateriaal en niet veel tekst: het moet wel leuk blijven en mensen gaan niet meer dan drie zinnen lezen op Facebook. Hele persberichten plaatsen werkt niet, laat mensen dan verder lezen op de website. Vraag mensen vooral om iets te doen: iets liken of delen.’

Hoe hebben jullie je online strategie bepaald?
‘We hebben gekeken welke standpunten interessant zouden zijn. We hebben bijvoorbeeld erg ingezet op werkgelegenheid tijdens de campagne. Onze wethouder heeft tegen de economische stroom in 3000 banen gecreëerd, dus daar hebben we ons erg op geprofileerd.’

Krijg je online niet veel steun van mensen die toch al PvdA stemmen?
‘Ja, uiteraard. Maar als je veel leuke dingen plaatst, zoals van Lodewijk Asscher die een T-shirt krijgt van SC Heerenveen, dan wordt dat al snel veel breder gedeeld dan onder de eigen achterban. Mijn advies is ook: als je een foto maakt, vraag dan de naam van die persoon zodat je ze kunt taggen op Facebook. Dan heb je meteen een extra groot bereik: die mensen delen dat vaak ook weer. En gebruik apenstaartjes voor trefwoorden. Dan kunnen ouders bijvoorbeeld na schoolbezoek hun eigen kinderen terugvinden door te zoeken naar @naamschool. Dat spreekt mensen aan.’

Win je extra stemmen door social media te gebruiken?
‘Ja, ik denk het wel. Met social media kun je laten zien dat je als partij betrokken bent, naar de inwoners luistert en goede ideeën hebt. Als je je eigen achterban kunt enthousiasmeren met berichten die hen aanspreken, dan zullen zij dat op hun beurt ook weer uitdragen. Dat is wat je met social media wilt bereiken!’

Posted in In de media, Politiek | Tagged , , , , | Leave a comment

De Volksvertegenwoordiger: Obama campagne: een militaire operatie

obama1Verschenen in: De Volksvertegenwoordiger
Interview met: Kirsten Verdel

Ze werkte in 2007 als enige buitenlander op het landelijke hoofdkwartier van de democratische Partij en maakte de iconische verkiezing van Barack obama als president van dichtbij mee. er zijn dus in Nederland maar weinig mensen die zoveel van campagnevoeren weten als Kirsten Verdel. “Het is een militaire operatie: je moet telkens dóór.”

Als Nederlandse media een Obamakenner zoeken, stuiten ze al snel op Kirsten Verdel. De 35-jarige politica en bestuurskundige maakte de huidige president van de Verenigde Staten van dichtbij mee toen ze in 2007 in zijn campagneteam belandde en de bloedstollende verkiezingsrace van heel dichtbij meemaakte.

Hoe Obama in het echt is? Ze lacht. “Eigenlijk vond ik dat niet eens zo heel speciaal. ik heb in die periode zo enorm veel be- langrijke en bekende mensen de ontmoet: de Clintons, Bush, Kissinger.” Wat wel indruk maakte, was de ontmoeting met advocaat robert Kennedy jr, zoon van de vermoorde senator en neef van de vermoorde president. “Dat is toch de zoon van mijn grote politieke held. Het was heel bijzonder om hem in de ogen te kijken. Daar stond ik echt even van te shaken.”

Professionele aanpak
Verdel studeerde bestuurskunde in rotterdam, werkte op het ministerie van Binnenlandse Zaken en leidde in 2006 de gemeenteraadscampagne van de Pvda rotterdam. Een jaar later kreeg ze de Canadese Sauvé Scholarship toegewezen, waarmee ze naar de Verenigde Staten vertrok. Via via belandde ze op het landelijke hoofdkantoor van de Democratische Partij, waar ze strategisch onderzoek ging doen voor de campagne van Obama. Verdel maakte als enige buitenlander de presidentsstrijd van zo dichtbij mee. Over deze periode schreef Verdel het gedetailleerde boek Van Rotterdam naar Witte Huis, waarin ze op meeslepende wijze beschrijft hoe de strijd steeds harder werd en de Democraten toch alle aanvallen wisten af te weren. “Het was een geweldige, maar loodzware periode”, vat ze samen. “Je werkt van 9 uur ‘s ochtends tot 11 uur ‘s avonds, zeven dagen per week.”

Van de werkethos en professionele aanpak van de amerikanen kan nederland nog heel veel leren. “Je ziet in nederland per definitie dat alles uit Amerika wordt overgenomen, alleen met enkele jaren vertraging”, merkt Verdel op. Het grote probleem is dat politici in nederland over het algemeen over veel minder geld, middelen, mensen en kennis beschikken. “Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen was bijvoorbeeld ‘canvassen’ een trend in nederland, van deur tot deur gaan om mensen te informeren over jouw kandidaat. Dat is inderdaad een heel lucratieve manier om extra stemmen te werven. Maar dan moet je het wel goed en professioneel aanpakken. In Amerika wordt op een hoofdkantoor exact bijgehouden welke straten al zijn geweest en welke mensen wellicht interesse hadden in de standpunten. als iemand enthousiast reageert, ga je een week later nóg een keer langs. Deze aanpak levert zowel nieuwe financiële donoren op als aantoonbaar extra stemmen, tot wel 12% extra als je drie keer bij dezelfde persoon langsgaat.”

Specifieke taken
In nederland echter gebeurt het ‘canvassen’ tamelijk halfslachtig, vindt Verdel. “Er wordt geen backoffice ingericht, er wordt geen fatsoenlijke database bijgehouden waarin te zien is welke straten al zijn gedaan. Een enthousiaste reactie krijgt geen navolging. Het is in alle opzichten meestal heel onprofessioneel.” In een Amerikaans campagneteam krijgt elke medewerker een heel specifieke taak onder zijn hoede. De Nederlandse hield zich in het begin vooral bezig met ‘opposition research en rapid response’, oftewel het zo snel en goed mogelijk reacties bedenken op uitspraken en aanvallen van een tegenstander. “Elke uitspraak die een kandidaat doet moet hout snijden en in heldere, kern- achtige woorden duidelijk maken wat zijn standpunt is over een bepaald onderwerp.”

De PvdA heeft tijdens de verkiezingen in 2006 wel geprobeerd ‘opposition research’, onderzoek naar de sterke en zwakke punten van de tegenstander, in te zetten. “Maar dat ging om twee mensen, dat is eigenlijk onvoldoende mankracht”, legt Verdel uit. “Bovendien is het hier in Nederland heel lastig om te bepalen wie dan precies je tegenstander is.” Het Amerikaanse politieke stelsel kent maar twee partijen van belang. “Hier in Nederland zijn er minimaal tien tegenstanders. Op wie moet je je richten?” De aanval mag nooit te venijnig worden, want de kans is groot dat je uiteindelijk toch na de verkiezingen samen aan de onderhandelingstafel belandt. “Het is slechts kortetermijnwinst. Te scherpe aanvallen komen vroeger of later als een boemerang terug. De kreet van Balkenende ‘u draait en u bent oneerlijk’ tegen Wouter Bos leek tijdens de campagne een gouden greep. Maar dat wantrouwen heeft er mede toe geleid dat het kabinet van die twee partijen uiteindelijk toch niet werkte en uit elkaar spatte.”

Dirty politics
Verdel gelooft niet in ‘negative politics’, een les die ze heeft geleerd tijdens haar verkiezingstijd bij de Democraten. “Dat was in 2007 een gouden regel van Obama: we moesten altijd blijven bij onze positieve boodschap van hoop en verandering.” Tijdens de campagne om het Witte Huis kwam het team van Obama te weten dat de minderjarige, ongetrouwde dochter van Sarah Palin, de republikeinse vice-presidentskandidaat, zwanger was. “Dit nieuws kon een enorm schandaal veroorzaken en dus de polls in Obama’s voordeel beïnvloeden, maar wij hebben er niets mee gedaan. Ook niet toen het nieuws uiteindelijk -niet via ons- wel op straat kwam te liggen. Zelfs bij negatieve aanvallen van de republikeinen moest de reactie altijd positief blijven. Er was toen dus relatief weinig sprake van negative politics en al helemaal niet van dirty politics.”

Obama is een charismatisch redenaar, die zijn publiek meestal in vervoering weet te brengen met zijn visie op het land en de toekomst. Dit soort leiders mist nederland op dit moment, vindt Verdel. “Er zijn genoeg goede politici in nederland”, analyseert Verdel. “Maar ze lijken meestal niet geïnspireerd genoeg te zijn. En tja, zodra iemand hier zijn of haar kop boven het maaiveld uitsteekt, wordt die er hier in nederland weer snel afgehakt. iedereen is erg op zijn hoede.”

Militaire operatie
Een Amerikaans campagneteam is een geoliede machine met mensen die weten waar ze het over hebben. “Het is een militaire operatie, waarin goed samenwerken en communiceren van het grootste belang is”, knikt Verdel. “Je doet wat je gezegd wordt.” iedere medewerker mag één keer bij zijn of haar leidinggevende aankloppen om aan te geven dat hij denkt dat er iets niet goed gebeurt. “Dan luistert die leidinggevende naar de argumenten en besluit of je advies wordt overgenomen. Maar als het besluit negatief uitvalt voor jou, hou je -plat gezegd- je kop dicht en gaat dóór.” En kan je daar niet mee omgaan,dan is daar het gat van de deur. “Het is een enorme trein die voortdendert en niet wacht. Een kandidaat kan zich geen interne verdeeldheid onder zijn medewerkers veroorloven.”

Nog zoiets waar Amerikanen veel beter in zijn dan Nederlanders: geld inzamelen voor de campagnekas. “Je moet gewoon bedelen bij de kiezer, heel oneerbiedig gezegd. Onderzoek heeft uit- gewezen dat bij politieke verkiezingen in de VS in 92 procent van de gevallen de kandidaat met het meeste geld op zak wint. Dus ja, je kunt je overwinning in principe kopen.” Het grootste deel van het campagnegeld in de VS komt van grote donoren. in theorie zijn er wettelijke limieten voor wat grote bedrijven aan een kandidaat kunnen schenken. “Maar dankzij zogenoemde ‘superpac’- constructies kunnen genereuze donoren ongelimiteerd geld blijven geven. Een bekende financier van de Republikeinse campagne is bijvoorbeeld Koch industries, van twee steenrijke broers die een enorm olieconcern runnen.” Zij gaven tientallen miljoenen. Nederland kende in dit opzicht heel lang nauwelijks wetgeving. “Maar door een actie van Martijn van Dam van de PvdA moeten partijen nu alle donaties boven de 5000 euro publiceren, met de naam van de gulle gever erbij. Echt heel strak zijn de regels echter nog niet.”

Persoonlijke aanpak
Voor beginnende lokale politici heeft Verdel één belangrijk advies: voer een campagne zo persoonlijk mogelijk. “Kiezers worden in dit soort periodes doorlopend met informatie bestookt: iedereen wil iets van je, dus je filtert bewust of onbewust alle brokjes informatie die je tot je krijgt. Het meeste ben je in een paar minuten weer vergeten.” Hoe persoonlijker een kiezer wordt benaderd, hoe groter de kans is dat de boodschap blijft hangen. “In 2012 is er heel veel geëxperimenteerd met micro-targeting. Een campagneteam kijkt dan bijvoorbeeld op Facebook en ziet dat jij hun partij steunt. als er dan in jouw vriendenlijst iemand staat die twijfelt, dan word je benaderd om te vragen of jij eens met die persoon wilt gaan praten.” Maar deze aanpak kent in nederland zijn wettelijke beperking in de vorm van het College Bescherming Persoongegevens. “al valt er op dit vlak in Nederland ook binnen die grenzen nog heel veel terrein te winnen, de wetgeving is boterzacht.”

 

Posted in In de media, Verenigde Staten | Tagged , , | 2 Comments

Te gast bij Radio 1′s Dit Is De Dag: Politici moeten voorbereid zijn op haattweets

Vorige week was ik kort te gast bij Dit Is De Dag op Radio 1, over bedreigingen die politici in Nederland ontvangen en hoe je daarmee om moet/kunt gaan. Het interview was van tevoren opgenomen en duurde ongeveer 15 minuten. Daaruit zijn ongeveer twee quotes in de uitzending terecht gekomen, maar zo gaat dat. :)

Wat ik in die 15 minuten onder andere vertelde was dat het aantal bedreigingen (dus echt strafbare feiten) jegens politici in Nederland al jaren toeneemt. In 2009 waren er nog 186 geregistreerde gevallen, in 2010 liep dat op naar 201, in 2011 waren het er 253 en in 2012 264. De cijfers van 2013 heb ik nog niet langs zien komen. Er is zelfs een speciaal team, het Team Bedreigde Policiti (TBP) dat alle bedreigingen behandeld.

Opvallend maar niet bevreemdend is dat een groot deel van de bedreigingen door minderjarigen wordt gedaan, die zich achteraf vaak verontschuldigen met de mededeling dat ze het allemaal niet zo bedoeld hadden. Tja. Ook wordt het grootste deel van de bedreigingen anoniem gedaan. Althans, dat denken de daders vaak. Toch wordt ongeveer de helft uiteindelijk geïdentificeerd.

Burgemeesters en wethouders worden het meest bedreigd, maar Geert Wilders is nog altijd de kampioen als het gaat om het aantal ontvangen bedreigingen.

De helft van de burgemeesters heeft in onderzoek aangegeven wel eens te maken te hebben gehad met agressie. Ook een groot aantal dus. Aboutaleb was daar twee weken geleden natuurlijk het meest recente voorbeeld van.

Afijn.. deze zaken zaten helaas allemaal niet in het item uiteindelijk, dus dan maar als tekst op mijn blog. Het item zelf is terug te luisteren op deze URL: Radio 1-fragment.

Posted in In de media, Politiek | Tagged , , , , | Leave a comment

Vakantie in Florida – Dag 12 en 13

31-12-2013
Vandaag doen we eens even helemaal niets, hadden we zo bedacht. Dat betekende ten eerste dus: uitslapen. Ten tweede: omeletten met ui, tomaat en champignon, vers klaargemaakt door de Man van het Jaar 2013. Niet veel later keken we naar de documentaire Blackfish, over de manier waarop SeaWorld omgaat met orka’s. We wilden die documentaire kijken om een besluit te kunnen nemen over de vraag of we een dag later naar SeaWorld in Orlando ‘konden’ gaan. Dat was al na tien minuten duidelijk: nee dus. De manier waarop orka’s worden gevangen en in gevangenschap worden behandeld (geïsoleerd o.a.) is stuitend. We probeerden na het kijken van de documentaire nog één laatste ding: de reactie lezen van SeaWorld zelf op de documentaire. Maar die was zo zwak, dat we echt niet anders konden besluiten dan dat we niet zouden gaan. Dat zouden meer mensen moeten doen, zeg ik er meteen maar even bij.

Afijn, na een dag relaxen in Fin’s huis werd het dan toch tijd om de deur uit te gaan: Fin stond ook klaar, strak in het pak, waarna we in zijn auto stapten om naar het James Bond nieuwjaarsfeestje te rijden. Dat was nog even wat, want meneer had twee DUI’s op zijn naam staan (Driving Under Influence) en had dus een alcoholslot op zijn stuur, wat betekende dat hij elke tien minuten moest blazen om verder te mogen rijden.

Niet veel later kwamen we aan bij het Enzian Theater, een erg alternatieve bioscoop, wat meer een soort gala/danszaal is, een geweldige setting dus om oud en nieuw te vieren. Sowieso: oud en nieuw vieren in een bioscoop, echt iets voor mij. ;)

Maar eerst was het tijd voor de openluchtbioscoop, waar we You Only Live Twice keken. De meeste bezoekers waren geheel in Bond stijl gekleed, sommigen als Q, anderen met complete jetpack achterop hun rug. Erg leuk, erg sjiek. De film was leuk, de regen aan het eind nog leuker: praktisch iedereen vluchtte naar binnen, terwijl wij de drie druppels water wel aandurfden.

Na de film konden we binnen relaxen op een bank en loungestoel. Fijne DJ’s die jaren ’80, ’90 en ’00 muziek draaiden. Uiteindelijk ging een groot scherm aan waarop Times Square live in beeld kwam. Stipt om middernacht kwamen de ballonnen vervolgens níet naar beneden: dat werkte niet. Een kleine 20 minuten later werden ze handmatig met een trapje en een lange bezemsteel alsnog naar beneden gehaald. Een heerlijk amateuristisch begin van 2014. :)

01-01-2014
Weer uitslapen, wat totaal niet handig is als je weet dat je een dag later weer aan de Nederlandse tijden moet gaan wennen. Dat wordt dus een vreselijke jetlag. Niks aan te doen, we werden echt pas om 10:30 uur wakker.. Nog een keer omeletten, ook nog pannenkoeken, door Fin klaargemaakt, en dan door naar Tampa, naar onze laatste host: Cathi!

Intussen krijg ik nog wat blogtips van Geert: hij vertelt dat ik nog even iets moet schrijven over de reden waarom we niet op een motorvakantie, maar op een autovakantie in Florida zijn. Welnu: ten eerste was motorhuur 120 dollar per dag, en autohuur ongeveer 25 dollar per dag. Maar daarnaast zijn er nog behoorlijk wat andere redenen waarom er weinig aan is om op de motor door Florida te rijden: het zijn veelal rechte wegen, je mag niet tussen de file door (!), je mag niet op de stoep parkeren, je moet vaak gewoon betaald parkeren en mensen rijden zonder helm en zonder motorpak, veel te gevaarlijk!

In Tampa verveelden we ons te pletter toen we het centrum in wilden rijden om te kijken of daar wat leuks te doen was. Het antwoord is namelijk: nee, er is niks te doen in Tampa. En het regende ook nog. Dus maar meteen naar Cathi, waar we een tijdje mee praatten en waarmee we een laatste keer in de VS uit eten gingen. Vervolgens even snel inchecken… boem…. schrik… want: vlucht gecancelled dankzij de winterstorm in het oosten van het land! We zouden via Newark terugvliegen, maar dat ging dus ineens niet meer. Wat volgde was een uur lang in de wachtrij van United hangen, daarna alsnog inchecken in een andere vlucht en de volgende ochtend snel naar het vliegveld om ook daadwerkelijk stoelen in die (overboekte) vlucht te regelen. Dat kon over de telefoon namelijk niet. Beetje stress enzo. Ik tik dit op het vliegveld van Tampa, we weten dus nog niet of we op tijd terug zijn in Nederland, maar dat hopen we nu maar even!

Al met al was het een geslaagde vakantie. Veel leuke mensen ontmoet, veel leuke dingen gedaan en gezien. Opvallend: veel oudere mensen op couchsurfing hier, host Cathi was ook ‘al’ 52, waar de gemiddelde leeftijd van couchsurfers meestal rond de 25 ligt. Ook opvallend: niets, maar dan ook niets van criminaliteit meegekregen in Florida. Onze hosts hadden soms hun voordeur *altijd* open, of sleutels onder de deurmat. Allemaal heel gemoedelijk hier. Wel veel armoede helaas, ook bij sommige van onze hosts, maar iedereen slaat zich er relatief goed doorheen.

Wij zijn ook een stukje armer, het was geen goedkoop tripje. ;)

Posted in Reizen, Uncategorized | Tagged , , | Leave a comment

Hoogte- en dieptepunten van 2013

Voor de negende keer blik ik op mijn blog op 31 december terug op mijn jaar. Er is op z’n zachtst gezegd veel gebeurd dit jaar, sommige delen daarvan zullen in 2014 nog terug op de agenda komen. Uiteraard begon 2013 weer ‘vrolijk’ met een voortzetting van mijn hernia, waar ik ook eind dit jaar nog steeds niet van af ben. Inmiddels loop ik er al twee jaar mee… Ik heb inmiddels geleerd dat mijn hernia in golven last geeft: er zijn momenten waarop het ‘ontstoken’ raakt, waarna ik telkens 3 tot 5 weken min of meer uit de running ben. Dat zou dit jaar ook weer gebeuren, op een tamelijk ongelukkig moment.

Maar het jaar begon traditiegetrouw met een stukje wielrennen begin januari, gevolgd door het verder uitbouwen van de lobby om een 400-meter ijsbaan in Rotterdam te krijgen. Er was een nieuwe optie bijgekomen: het stadsinitiatief, waarbij Rotterdammers zelf ideeën voor kunnen dragen en daar op kunnen stemmen. De winnaar krijgt ongeveer 2,5 miljoen euro, genoeg voor een demontabele 400-meter baan. Daar probeerden we onze sympathisanten dus warm voor te krijgen.

Ik was dit jaar kind aan huis in het ziekenhuis. Leerde ook weer veel nieuwe artsen kennen, waaronder als het goed is de beste neurochirurg als het gaat om hernia’s; Wilco Peul. Tot nu toe heb ik echter nog steeds last en het meest vervelende is dat er telkens meerdere weken tussen afspraken zitten. Die artsen hebben het allemaal veel te druk! Tussen de afspraken door was ik dus vooral gewoon aan het werk. Ook gaf ik met enige regelmaat lezingen over (grassroots) campagne voeren, Amerika/Obama, public affairs en andere zaken, zelfs een masterclass aan een universiteit in Barcelona, samen met collega Onno!

Het was een weinig sportief jaar, ik heb weinig gefietst, nog minder gelopen. Het fietsen viel zelfs o erg in het water, dat ik mijn jaarlijkse wielrenvakantie moest afzeggen omdat een paar dagen voor vertrek mijn hernia ineens weer opspeelde. Ongelooflijk balen.

Ik ontmoette astronaut Andre Kuipers in Huis ter Duin, Peter van Uhm in Nieuwspoort en tal van andere interessante mensen, bekend en minder bekend.

De nominaties voor het stadsinitiatief werden bekend: de ijsbaan zat daar bij! Nu kwam het er op aan om zoveel mogelijk stemmen te verzamelen. Het zou spannend worden.

Ook spannend was de aanschaf van een nieuwe woning. Na ongeveer 40 huizen bekeken te hebben koos ik voor een woning aan de Beukelsdijk, vlakbij Centraal Station in Rotterdam. Dat leverde dus maanden van verhuisgedoe op, waarbij ik werd geholpen door tal van vrienden, bekenden én onbekenden die kasten in elkaar kwamen zetten, hielpen met schilderen en het verhuizen van spullen. Ongelooflijk gaaf!

Geen fietsvakantie dus, maar wel Venetië en Glastonbury. En daarna de belangrijkste en leukste ontmoeting van dit jaar: ik leerde Geert kennen op de motorreis naar Schotland!

Tijdens diezelfde motorreis kwam medereiziger Bauke al op dag 1 ten val, waardoor ik me ineens in een ambulance bevond en mocht aanschouwen hoe de monitoren begonnen te piepen en de hartslagindicator naar beneden klapte toen hij daar bewusteloos raakte. Gelukkig kwam dat weer goed, maar enkele dagen later moest Bauke weer naar Nederland terug.

Na terugkomst vertrokken Geert en ik al weer snel: dit keer naar Lowlands, dat echter niet op kon tegen het fantastische Glastonbury. Alsof je speelde in een zandbak in plaats van in de grootste speeltuin ter wereld.

Het najaar kabbelde wat voort. Alles ging zijn gangetje. Behalve dan… dat de ijsbaan de verkiezing voor het stadsinitiatief won! In december stond ik voor het eerst op de eerste 400-meter ijsbaan die Rotterdam ooit gehad heeft. Heerlijk geschaatst!!

Op werk was het spannend met een aantal mogelijke grote opdrachten. Een aantal ging niet door, maar op de valreep van het jaar een aantal ook wel. 2014 wordt druk. Om wat energie op te doen voor die drukte vertrokken Geert en ik in december eerst nog maar eens even naar Florida voor een roadtrip. Daar zijn we nu nog. Vanavond oud en nieuw vieren bij een James Bond feestje in Orlando. Moet kunnen.

Hieronder zoals elk jaar het lijstje hoogte- en dieptepunten van 2013. De jaaroverzichten van voorgaande jaren kun je vinden door hier te klikken: 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 en 2012.

Boek
FDR – Jean Edward Smith
Tonio – A.F.Th. van der Heijden
Anekdotes over de dood – Harry Mulisch
De vergelding – Jan Brokken

Twitteraar van het Jaar
@Pritt

Beste nummers
Get Lucky (Daft Punk, Colbert versie)

Optreden
Smashing Pumpkins (Glastonbury)

In 2013 bezochte landen
01. Nederland
02. België
03. Verenigde Staten (Florida)
04. Engeland (Glastonbury)
05. Schotland (motorreis)
06. Italië (Venetië)
07. Kroatië
08. Montenegro
09. Slovenië
10. Bosnië
11. Duitsland
12. Oostenrijk
13. Spanje

Beste films
Zero Dark Thirty
The Place Beyond The Pines
The Imposter

Slechtste film
The Master

Beste Acteur
Ryan Gosling

Sport
Toertocht Driebergen
5km marathon Rotterdam
Wielrennen in de Ardennen

Eten
Umami
Shabu Shabu

TV
Breaking Bad
Sons of Anarchy
The Walking Dead
Game Of Thrones
The Daily Show
Colbert Report
Top Gear
Toren C
Buch in de Bajes

Cabaret
Van der Laan en Woe – Buutvrij
Jochem Myjer – Even geduld aub
Erik van Muiswinkel – Bij DR2 ;)

Hoogtepunten
IJsbaan Rotterdam is er eindelijk!
Glastonbury
Varen op Loch Ness
Obamacare eindelijk ingevoerd
Kennedy Space Center
Geert ontmoeten
Schaatsen op Loosdrechtse Plassen én Rotterdamse ijsbaan
Motorrijden in Montenegro
OIP-reünie
Zwarte Cross
40-jarig huwelijk ouders
Airboat tour door de Everglades
Zien van reuzenschildpad in Key West

Dieptepunten
Oliver Daudey overleden
Hernia na 2 jaar nog steeds niet weg
CIN 2
Tante Mary overleden
Er achter komen dat juf Marjo in 2010 is overleden
Ruben en Julian
Nelson Mandela overleden
J+R+W
Fietsvakantie moeten annuleren wegens hernia
Geert’s nachtdiensten

Quote
‘This was the best Glastonbury ever’ (Michael Eavis, na élke Glastonbury)
‘Ik zie een koppel’ (W)

Things I thought I’d never do
Twee jaar lang met een hernia rondlopen
Weer een nieuw huis kopen
Stonehenge zien
Naar carnaval in Brabant gaan
Lee Towers raakte mijn arm aan!!!
Gastcollege geven in Spanje
Een reuzenschildpad en een krokodil aanraken

Motordealer van het Jaar
Korteland, waar ik tot twee keer toe gratis werd geholpen met problemen

Beste website
imdb.com

Man van het jaar
Geert

Vrouw van het jaar
Yol

Besluit van het jaar
Project Y

Dagen van het jaar
29 Juli en 19 december

Media-optredens
Lokaal Bestuur, Lokaal Bestuur, Saxion, http://www.locuta.nl/lokaal-bestuur-juni-2013-wordt-het-tijd-om-te-gaan-ritsen-meer-vrouwen-in-de-pvda/, The Post Online, Radio 1, http://www.locuta.nl/lokaal-bestuur-illegaliteit-in-de-praktijk/Lokaal Bestuur, Volkskrant, Lokaal Bestuur, http://www.locuta.nl/lokaal-bestuur-haagse-cijfers-lokaal-vertaald-wat-betekent-de-rijksbegroting-voor/, http://www.locuta.nl/lokaal-bestuur-pvda-kandidaten-verwachten-veel-van-primaries/, Radio 1 België, Met Het Oog Op Morgen, Radio 1, Lokaal Bestuur, Radio 1, Pauw & Witteman, Radio 6, Radio Rijnmond

Vergeet ik nog iets in het jaaroverzicht? Let me know!

Posted in In de media | Tagged , , , , , | 1 Comment

58 films in de bioscoop in 2013

Voor het achtste jaar op rij houd ik bij hoeveel en welke films ik in de bioscoop heb gezien. Dit jaar werden het er 58. Vorig jaar zag ik 78 films, het jaar daar weer voor was mijn absolute record met maar liefst 150 films. Dat terwijl ik er in 2010 ‘maar’ 58 zag. 2009 was het dieptepunt, met slechts 47 stuks. In 2008 waren het er nog 123, toen mijn record (zie hier voor de lijst). In 2007 zat ik op exact 100 (zie hier), in 2006 zag ik ook nog steeds 61 films in de bios (helaas geen overzicht van).

2013 was een ongelooflijk matig filmjaar. Dat heeft een reden: Hollywood is de laatste jaren, mede dankzij de economische crisis, heel erg behoudend geworden. Filmstudio’s gaan daardoor steeds vaker voor de ‘veilige’ keuze: bijvoorbeeld Despicable Me 2, The Fast and the Furious 6, Kick-Ass 2, The Hangover 3 of Iron Man 3. Zelden maakte ik een filmjaar mee waarin er zo absurd veel vervolgdelen of prequels werden vertoond. Dit alles kennelijk onder het motto: ‘never change a winning team.’ Het was ook op een andere manier te merken: de ‘nieuwe’ films, waar dus nog geen eerdere delen van bestonden, kwamen me voor een groot deel toch heel erg herkenbaar voor… Films worden steeds meer cliché. Bij actiefilms weet je tegenwoordig precies wanneer en hoe vaak er vechtsscenes komen, hoe die in grote lijnen verlopen, hoeveel liefdesscènes er volgen, je weet dat de bad guy eerst lijkt te winnen, etc, etc. Elk genre heeft zijn eigen voorspelbaarheid tegenwoordig. Creativiteit is anno 2013 heel ver te zoeken.

Waren er dan geen pareltjes in 2013? Eh.. nee. Ik heb een aantal films een 8 gegeven, maar hoger dan dat kon ik dit jaar echt niet vergeven. Ik hoop heel erg dat 2014 anders wordt..

8 Zero Dark Thirty
8 The Place Beyond The Pines
8 The Imposter
7 Django Unchained
7 Matterhorn
7 Borgman
7 Manhunt: Bin Laden
7 The Hunger Games: Catching Fire
7 We’ re The Millers
7 Broken
7 Stoker
7 Nebraska
7 The Secret Life of Walter Mitty
7 Wolf of Wallstreet
7 Arbitrage
7 More Than Honey
7 Now You See Me
7 The Heat
7 Elysium
7 Prisoners
7 What Maisie Knew
7 Dirty Wars
7 Iron Man 3
6 No
6 A Good Day To Die Hard
6 The Last Stand
6 Silver Linings Playbook
6 American Hustle
5 The Sweeney
6 Lee Towers: The Voice Of Rotterdam
6 Oblivion
6 Malavita
6 Jobs
6 Gravity
6 De Nieuwe Wildernis
6 Pussy versus Putin
6 KINK
6 Saving Mr. Banks
6 Captain Phillips
6 Mission Congo
6 Man Of Steel
6 The Impossible
6 Hannah Arendt
6 Kon-Tiki
5 Side Effects
5 Olympus Has Fallen
5 Star Trek Into Darkness
5 World War Z
5 Red 2
5 Behind The Candelabra
5 The Bling Ring
5 Rush
5 Feuten
5 The Last Of The Unjust
4 Quartet
3 Don Jon
3 Houses For All
2 The Master

 

Posted in Films | Tagged , , , | Leave a comment

Vakantie in Florida – Dag 10 en 11

29-12-2013
1546152_10151774262137665_1649675726_nVanuit Daytona rijden we zoals aangekondigd naar het Kennedy Space Center. Vooraf twijfelden we nog heel even of we wel zouden gaan, omdat de entree maar liefst 50 dollar per persoon was. Direct na aankomst is die twijfel verdwenen: nadat we twee minuten binnen zijn vinden we dat we het geld er al uit hebben gehaald. Direct bij de ingang staan allerlei raketten, overal zijn NASA-logo’s te zien en nog voordat we binnen zijn zien we een prachtig standbeeld met waterval en de beroemde quote van JFK waarin hij de maanrace aankondigt. Ik ben verkocht.

We spoeden ons naar de bussen aan het eind van het park, wat een héle slimme keus blijkt te zijn: nu is het nog niet zo druk. De 1,5 uur durende bustour over het terrein duurt in ons geval 3,5 uur omdat we overal blijven hangen. We zien de launching pads van de spaceshuttles en andere ruimtemissies, we zien oude lanceerinstallaties en we verbazen ons over het feit dat de beroemde tribunes waarvandaan je lanceringen kunt kijken op maar liefst 5 kilometer (!) van het lanceerplatform staan. Dat heeft een reden: als je te dichtbij het platform staat kan je hart het door de knal van de lancering begeven. Doofheid is ook gegarandeerd. Pas op een paar kilometer afstand is het dus wat veiliger. De buschauffeur grapt dat zelfs die afstand nog gevaarlijk is, omdat het NASA-terrein ook nog een natuurgebied is: we zien dan ook overal krokodillen liggen en zelfs een schildpad.

Eenmaal weer binnen in het complex kijken we onze ogen uit bij tentoonstellingen over de geschiedenis van de ruimtevaart, de spaceshuttles, Hubble en tal van andere ruimtevaart gerelateerde zaken. Het hoogtepunt is simpel: na een mooie videovoorstelling over Atlantis, een van de zes spaceshuttles die ooit gemaakt zijn, schuift ineens het gordijn open en zien we… Atlantis… de echte, die binnen in een hal hangt. Ge-wel-dig om te zien. Gigantisch groot, open, mooi uitgelicht.. Ik had de Enterprise al een keer ergens gezien, maar die was dicht. Het is trouwens een raar idee: er zijn maar 6 spaceshuttles gebouwd, waarvan er één nooit gevlogen heeft (de Enterprise) en er twee zijn neergestort (Columbia en Challenger).  Oh ja: een ander mini-hoogtepuntje is toch wel het feit dat de C.O.L.B.E.R.T. ook uitgebreid aan bod komt in de tentoonstelling. :)

Na ruim zes uur in het Space Center rijden we door naar Orlando. Eerst nog wat Japans gegeten, daarna couchsurfen bij host Fin. We zijn niet zijn enige gasten: er zijn ook nog vier Portugese meisjes te gast en een Duitser genaamd Jonas, die Fin een dag eerder langs de snelweg had opgepikt: Jonas lift van de oost- naar de westkust. Fin heeft een gigantisch projectiescherm waar hij films op vertoont: zeker 3 bij 2,5 meter. We kijken Robot and Frank en I. Robot. Kennelijk een thema!

30-12-2013
1524786_10151775368862665_659836573_nIedereen in het huis staat pas laat op: om tien uur gaat het licht pas aan. We ontbijten snel en zetten Jonas vervolgens ergens op een snelweg af. Hij wil verder liften. Wij rijden door naar Clermont, waar we dankzij een tip van Guus Valk naar de President’s Hall of Fame gaan. Het betreft een tamelijk maf museum, wat er uit ziet alsof iemand ooit een uit de hand gelopen hobby heeft gehad en nu iets te veel prullaria in huis heeft. En er zit ook echt veel troep bij. Maar ook werkelijk unieke stukken: de stoel waar Lincoln op zat toen hij werd vermoord door John Wilkes Booth, een vlag die in de oval office van Kennedy hing, een minutieuze replica van het Witte Huis, tal van medailles, onderscheidingen en originele brieven van vrijwel alle presidenten. Stiekem is het best een klein beetje interessant.

Buiten vinden we nog een ontzettend slecht standbeeld van Obama, een nóg slechtere replica van Mount Rushmore en een wegroestende vrachtwagen voor de roadshow van het museum. Wat ook nog wel grappig is, is het feit dat er tal van foto’s staan van Reagan en koningin Beatrix. Het lijkt er op dat ze na het staatsbezoek van Beatrix aan het Witte Huis heel veel spulletjes hebben meegegeven aan het museum.

Na ons bezoek aan het museum wilden we eigenlijk naar ICE gaan, een ijssculptuur show in het Gaylord Palms resort, maar als we daar eenmaal aankomen en een fuik inrijden waar blijkt dat parkeren 18 dollar kost, besluiten we rechtsomkeert te maken. Er zijn grenzen. Dan maar naar Downtown Disney, wat eindeloos veel groter blijkt te zijn dan het gratis deel van het Disney park in Parijs. Daar zijn we de hele middag zoet, heerlijk in de zon. We sluiten -hoe kan het ook anders- af met een film: American Hustle. Aardig, maar traag en lang.

‘s Avonds rond een uur of acht zijn we weer bij Fin, die nog niet thuis is. Dat geeft niet, want zijn voordeur is gewoon open. Sterker nog: zijn voordeur is altíjd open, hij doet zijn huis nooit op slot. Handig voor ons. Tijd dus om even te relaxen. Fin laat intussen weten dat hij de kaartjes op de kop heeft getikt die we voor oud en nieuw wilden kopen: we gaan naar een James Bond feestje. Maar dat dus later..

Posted in Reizen, Verenigde Staten | Tagged , , , , , | Leave a comment

Vakantie in Florida – Dag 8 en 9

1486817_10151772333132665_730394795_n27-12-2013
Vandaag naar Fort Lauderdale, maar niet nadat we wederom een uitgebreid ontbijt van Rob hebben opgegeten. We nemen afscheid en rijden eerst naar een klein natuurpark net buiten Fort Lauderdale. Ik heb daar al snel spijt van, want we blijken de eerste bezoekers van de dag te zijn en we moeten ons dus door tal van spinnenwebben heen werken. Geert gaat voorop lopen en gebruikt zijn Samsung Galaxy tab als spinnenwebverdelger. Al snel zien we een enorme spin met hele enge kleuren in een web hangen. Ik ben meteen helemaal klaar met het park. Niet dat ik bang ben voor spinnen, maar ik ben bang voor spinnen!

Niet veel later arriveren we bij Brandy, de host van het kerstfeest enkele dagen eerder en nu onze host voor de nacht. We lunchen samen met haar en haar 70-jarige buurman Richard bij een klein eetcafeetje. Richard is na 45 jaar huwelijk in maart zijn vrouw verloren aan kanker en leert sinds kort de couchsurfing community een beetje kennen. Hij noemt couchsurfers ‘couchers’, wat we eigenlijk een veel leukere term vinden. Direct na de lunch duiken Geert en ik de bioscoop weer in, want het is benauwd buiten en Fort Lauderdale is verder niet heel erg spannend. We gaan dit keer naar The Wolf of Wallstreet, waarvan ik een dag later pas lees dat het een waargebeurd verhaal is. Dat maakt de film nog beter: een dikke 7. Ondanks het feit dat ik een hekel heb aan Leonardo di Caprio!

999280_10151772331997665_1346794753_nNa de film gaan we weer terug naar Brandy’s huis, waar ik als een blok in slaap val. Een paar uur later gaan we doodleuk weer terug naar Miami, want in de wijk Little Havana is elke maand een groot Latino feest waar tientallen couchsurfers ook altijd heen gaan. We eten met dik 30 man -waaronder weer Rob, Jay en Eduardo- in een Mexicaans restaurant en willen daarna buiten bij bandjes kijken. Het regent echter weer erg hard, waardoor we na een klein uurtje onder een afdakje besluiten om maar weer naar huis te gaan. Terug naar Fort Lauderdale!

28-12-2013
We staan laat op en ontbijten pas rond 11 uur in een Waffle House: omeletten! Daarna nemen we afscheid van Brandy en rijden we verder richting het noorden van Florida: vier uur vandaag richting Daytona. Onderweg slaap ik wéér. We stoppen alleen bij Daytona International Speedracing: de wereldberoemde NASCAR-racebaan, waar maar liefst 147.000 toeschouwers plaats kunnen nemen op de tribunes. De half uur durende rondleiding duurt in ons geval een uur en een kwartier, waardoor het de 16 dollar p.p. net wel waard is. Gek genoeg rijden er als wij er zijn alleen wat karts op de baan, wat nergens op slaat: de afstanden zijn zo groot, dat je met een kart alleen maar vol gas vooruit gaat, er lijkt me niks aan om zonder bochten met een kart op zo’n baan te rijden. Maar ja, Amerikanen…

We zijn aan het eind van de middag in Ormond Beach, vlakbij Daytona. Daar logeren we vandaag bij Jonathan en Libby. Na het eten tik ik dit verslag terwijl Geert door Jonathan wordt ingemaakt met Wii-spelletjes. Moet ook gebeuren. Morgen Kennedy Space Center!

Posted in Reizen, Verenigde Staten | Tagged , , , | 1 Comment

Vakantie in Florida 2013 – Dag 6 en 7

20131226_21124425-12-2013
Vanuit ons heel erg fijne hotel in Key Largo (Tavernier Inn, echt een aanrader) rijden we naar Miami. We kunnen kiezen: meteen naar onze host, of eerst even naar het strand. We kiezen voor het laatste en kunnen zowaar voor 1,75 dollar per uur pal bij het strand staan. Stukje lopen over de boulevard, Espanola Way over, eten op Lincoln Road en daarna alsnog naar 2nd street, waar couchsurf host Rob Greeley ons al opwacht. Hij woont op de 37e verdieping van een heel luxe appartementcomplex pal aan de bayfront. Bewaking bij de receptie, zelfs iemand die de deur van het gebouw voor je open doet, zo een appartementcomplex. In zijn appartement treffen we niet alleen Rob zelf aan, maar ook de Belgische Jeroen, die inmiddels omgedoopt is naar Jay. Geert krijgt ook een nieuwe naam, omdat Rob zijn naam onuitspreekbaar acht. Het wordt Joey. Verder is er ook nog Eduardo, een Braziliaanse medicijnstudent die een maand lang in Miami aan het werk is en van zijn professor zelfs op eerste Kerstdag moet werken….

Na een uur rondhangen en van het uitzicht genieten rijden we met z’n allen (plus nog twee mensen die later aansluiten) naar Fort Lauderdale, waar een grote potluck kerstparty is. Dat wil zeggen: ‘bring your own food’. Ongeveer 44 couchsurfers uit de regio en uit andere landen vieren kerst bij Brandy thuis, een 33-jarige vrouw uit Fort Lauderdale. We brengen stapels drank en eten mee, en blijken bepaald niet de enigen te zijn die dat hebben gedaan. Er is een overvloed aan eten, er is muziek, er is een zwembad, een patio en er is Rudolph the red nosed reindeer. Na talloze gesprekken met boeiende mensen van over de hele wereld zijn we ‘s avonds laat weer in Miami, waar iedereen binnen een paar minuten in slaap valt.

26-12-2013
Het regent. Het regent niet een beetje, het giet. De hele dag. Maar niet getreurd, we vermaken ons wel. Dat begint al vroeg: Rob heeft ontbijt voor ons gemaakt: vers fruit, brood met brie, gebakken aardappeltjes. En nóg verontschuldigt hij zich voor het feit dat het volgens hem maar een karig ontbijt is. Hij is echt gek. Hij is al de hele tijd vreselijk aardig voor ons. Dat wordt nu nog erger: hij doet onze was. En vouwt het daarna nog op ook. We weten nu echt niet goed meer hoe we hem moeten bedanken voor zoveel gastvrijheid! We proberen het met stroopwafels (dat werkt) en gooien er nog een bezoekje aan de bioscoop bij. Overdag gaan Geert/Joey en ik nodanks de regen de stad in. We shoppen aan de Bayfront, waar we onder andere standbeelden zien van moeder Theresa en Gandhi die zwaarbewapend het veld bewaken, we pakken de gratis metrorail, we lopen door een groot winkelcentrum waar we minimaal 50 juweliers zien en we hangen rond bij de haven, waar we tot onze grote verrassing ineens een stuk of 5 dolfijnen zien zwemmen! Rob vertelt ons later dat dat heel uitzonderlijk is: hij had ze er nog nooit gezien!

In de namiddag regent het nog steeds. We kijken Back to the Future II in het Spaans op een of ander vaag tv-kanaal, Joey en Rob proberen allerlei soorten bier en we bereiden ons voor op een tochtje naar de bioscoop: The Secret Life of Walter Mitty. Wie zei dat Miami niet leuk was is gek!

We eindigen de avond na de film -die lichtjes tegenvalt- bij het Holocaust monument: een enorme hand die uit de grond omhoog steekt, waarop tientallen, zo niet honderden mensen naar boven proberen te klauteren.

Posted in Reizen, Verenigde Staten | Tagged , , | Leave a comment

De eerste foto’s van onze vakantie in Florida..!

1488305_10151765011282665_160046516_n 562783_10151765011277665_585797780_n 1518489_10151765011272665_1686481754_n 1526900_10151763493867665_728930860_n 1522093_10151763493872665_1651120849_n 1536467_10151763493862665_1503547536_n 1504084_10151763493857665_526351016_n 1536467_10151763493847665_1646430900_n 1525639_10151763492032665_766813346_n 1480665_10151763487917665_2141525955_n 1527023_10151763487912665_681483904_n 1520750_10151763487372665_374846335_n 1488127_10151763487902665_1243476914_n 1497584_10151763487907665_1082253272_n 1522159_10151763487367665_1349421216_n 1503440_10151763487362665_1414706465_n 1002038_10151763487357665_1448137552_n 1458584_10151763480177665_164110328_n 1514527_10151763479837665_1498463888_n 1491707_10151763484657665_1651660162_n 1477452_10151763480517665_1517337834_n 935303_10151763480662665_2108941597_n 1508062_10151763480547665_1259806553_n 994997_10151763480087665_1092371162_n 1488993_10151763480347665_156561413_n 1525673_10151763479617665_769347847_n 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Vakantie in Florida 2013 – Dag 3, 4 en 5

22-12-2013
We zijn weer vroeg op. Vandaag rijden we van Sarasota naar Naples, dwars door de Everglades, het enige echt grote natuurgebied in Florida. De Everglades bestaan uit veel water, voornamelijk lage begroeiing, mangroves en dieren als alligatoren, pelikanen en slangen en wasberen. Halverwege doen we een van de vele airboat tours: van die kleine bootjes waar een grote rader achterop zit die de boot met enorm veel kabaal voortstuwt. Van rust in dit natuurgebied is geen sprake: zodra we stil liggen horen we de hele tijd de vele andere airboats die om ons heen varen. De meeste dieren lijken zich er weinig van aan te trekken: terwijl wij soms met grote vaart door de mangrove heen scheuren komen de wasberen gewoon naar ons toe. Pelikanen gaan doodleuk op de boten zitten om een stukje mee te liften. We zien twee alligatoren, die verveeld hun kop boven het water uit steken. Na de stiekem toch wel erg leuke boottocht rijden we door naar Naples, waar we in een heus motel zitten, helemaal cliché American style. Auto voor de deur parkeren enzo. Het was niet eens goedkoop (68 dollar), maar daar krijg je dan ook wat voor! Namelijk een niet werkende douche, een bed wat ongeveer 15 meter inzakt en kasten die niet open kunnen omdat de kamer daar te klein voor is. Toh goed geslapen.

23-12-2013
Wéér vroeg op, we raken onze jetlag maar niet kwijt. We rijden weer door, dit keer naar Key West, de langste rit van de vakantie. En dat is te merken ook, mijn rug schreeuwt het uit. Gelukkig kunnen de stoelen in onze Nissan Versa vrijwel plat, dus dat scheelt. De keys zijn een lange aaneenschakeling van eilanden, die door een ‘snelweg’ aan elkaar worden verbonden. Veel bruggen dus, soms kilometerslang. En helaas maar 1 baan elke kant op, vandaar dat het woord ‘snelweg’ echt tussen aanhalingstekens moest: de maximum snelheid is op de meeste stukken 70 kilometer per uur! Na dik 2,5 uur rijden ben je de keys pas over. Helemaal aan het eind is het plaatsje Key West, wat super toeristisch maar tegelijk ook een soort van pittoresk is, met tal van kleine winkeltjes, pubs en restaurants. Uiteraard ook veel stranden, resorts en hotels. Wij gaan richting kust, waar toevallig net twee gigantische cruiseschepen liggen, waaronder de Ryndam. Vanaf de kade stappen we op een ‘glass bottom’ boot, die ons voor een kleine 44 dollar per persoon twee uur lang rondvaart en wat visjes laat zien. Er zijn er relatief weinig, maar gelukkig zien we ook nog een stingray en een schildpad. Geld er ook weer uitgehaald ofzo. ;)

Na het boottochtje lopen we langs een bus waar je bloed kunt doneren. Geert wil zich opofferen, maar eenmaal in de bus worden we net zo snel weer buiten de deur gezet: omdat we uit een land komen waar de gekke koeienziekte is geweest mag er niet gedoneerd worden! We eten buiten, terwijl we op internet lezen dat het stormt in Nederland. Bij ons is het ongeveer 30 graden. Ook heel vervelend. Kuch. Nog wat later zoeken we de koelte van de bioscoop op. Nebraska blijkt best een goeie film te zijn. Beter in ieder geval dan het hostel van deze avond: daar zitten we met z’n tienen op één kamer. Het was het enige wat nog enigszins betaalbaar was in Key West. Ach ja, we sliepen in ieder geval.

24-12-2013
Het lukt nog steeds niet om echt uit te slapen, dus zijn we al vroeg op het strand, waar we in het heldere water een inktvis en een barracuda zien. Daarna weer een boot op, want vandaag gaan we snorkelen. Ik ben misselijk op de boot, maar dat trekt weg als we in het water liggen. Na amper een paar minuten zien we dat een van de Japanse medereizigers om hulp roept: ‘Help, I need help, help!’ schreeuwt hij. We zwemmen naar hem toe, kalmeren hem en trekken hem langzaam richting de boot. Intussen zwaai ik naar de boot om hulp in te schakelen. De kapitein denkt: ‘eindelijk wat te doen!’ en springt met een reddingsboei het water in. Niet veel later zwemmen Geert en ik weer door. Ik word gek van het zoute water dat keer op keer in mijn snorkel komt, want er staan vlak nadat de boot stopte ineens 2 meter hoge golven. Ook dat went op den duur gelukkig.

We zien papegaaivissen, nog een barracuda, een schildpad van pakweg 40 cm groot, een Napoleonvis, trompetvis en nog flink wat andere (met dank aan Geert voor de namen, ik had ze niet geweten). Daarna weer de boot op, waarna we een stukje verder opnieuw te water gingen. En daarna was ik redelijk snel weer uit het water, want niets kon nog beter worden dan wat ik na een minuut of tien zag, dankzij Geert die me er op wees: een reusachtige reuzenschildpad. Nog nooit zo’n grote gezien, ongeveer 1.70 meter van schild tot en met kop. De kop alleen was ongeveer twee keer zo groot als een mensenhoofd. Ik wist niet wat ik zag. We bleven boven de schildpad hangen, die met zijn bek voortdurend tussen het koraal hapte, op zoek naar eten. Niet veel later zwom hij langzaam weg, op zo’n anderhalve meter onder ons. We probeerden parallel mee te zwemmen. Majestueus, echt ongelooflijk om zo’n dier te zien. Uiteindelijk kwam hij zo dichtbij onder me, dat ik het niet kon laten om zijn schild even aan te raken. Daarna schoot hij snel weg. Wat was dit geweldig zeg, wat een mooi beest! Zoals gezegd ging ik daarna terug naar de boot, Geert zwom nog even weg.

Na de boottocht liepen we snel terug naar de auto, want Key Largo wachtte op ons, waar we drie uur later aankwamen en om 17:00 uur bij een Chinees restaurant naar binnen stapten om een kerstdiner te eten. Twintig minuten later stonden we weer buiten. Niet omdat we geen eten kregen, maar omdat we het supersnel geserveerd hadden gekregen en simpelweg alweer klaar waren. Best grappig. En lekker gegeten. :)

Posted in Reizen, Verenigde Staten | Tagged , , , | Leave a comment

Vakantie in Florida 2013 – Dag 1 en 2

Tijd voor een verslag van onze (Geert et moi) roadtrip door Florida. Foto’s volgen later, verbinding hier is te traag om die nu online te krijgen.

20-12-2013
Om 06:30 op, snel douchen en naar Roelofarendsveen. Vandaaruit bracht mijn vader ons naar Schiphol, waar we anderhalf uur voor vertrek arriveerden. Ruim op tijd. Dacht ik. Tot het inchecken ineens niet lukte en ik bij elke machine die ik probeerde de mededeling kreeg dat inchecken niet mogelijk was en dat er ‘special reasons’ waren waarom ik contact moest opnemen met United. Bij de balie bleek waarom: mijn ESTA-gegevens bleken niet te kloppen. Iedereen die naar Amerika reist moet sinds enkele jaren verplicht 14 dollar betalen om van tevoren al goedkeuring voor de reis te krijgen. Wat bleek? Ik had mijn nieuwe paspoortnummer verkeerd ingevoerd, dus ik mocht niet reizen. Het verkrijgen van de goedkeuring had de vorige keer 48 uur gekost en nu stond ik op een uur van vertrek ineens met lege handen. Paniek. Stress. Hellup! Ter plekke mijn laptop tevoorschijn getoverd, met trillende handen naar de ESTA-website gegaan, nieuwe aanvraag ingediend, creditcard gegevens ingevoerd en maar duimen. ‘Soms krijg je direct goedkeuring,’ had de baliemevrouw gezegd. Soms was dus vandaag, want direct na betaling verscheen de mededeling dat de aanvraag was goedgekeurd! Stress en paniek weer weg… En wij naar Amerika.

Na bijna elf uur vliegen kwamen we eerst in Houston (Texas) aan, waar we na 2,5 uur wachten weer uit vertrokken naar Tampa. Nou ja, wachten… we waren anderhalf uur kwijt aan het gedoe met douane, bagage verplicht ophalen en weer inchecken, dat soort ellende. Uiteindelijk waren we rond 19:30 uur lokale tijd -inmiddels al 01:30 uur in Nederland) in Tampa. Een half uur later zaten we in onze huurauto: een Nissan Verra. Klein Europees koekblikje. De medewerkster van Budget vroeg nog of we niet voor 20 dollar een convertible Ford Mustang wilden. Dat wilden we zeker wel, tot we hoorden dat het 20 dollar extra per dag was. Dat werd ons een beetje te duur. Nog eens een klein uur later arriveerden we bij Sidney, onze AirBNB-host in Wesley Chapel. Sid is een man van dik in de 60 die sinds kort een kamer in zijn huis verhuurt Hij woont samen met zijn vrouw in een soort trailerpark/boerderij-achtig dorp, waar relatief veel arme mensen wonen. Zijn huisje was mooi opgeknapt en onze slaapkamer was groot, fijn en schoon.

Sid had net bij de Rachel Maddow show een fragment gezien over fietsen in Nederland, waarbij oude zwart-wit beelden uit de jaren ’60 waren gebruikt uit Amsterdam waarin je kinderen ziet protesteren tegen de onveilige omstandigheden op straat voor fietsers. Maddow had twee punten: ten eerste vond ze dat net als in Nederland fietsers in Amerika ook beter beveiligd moesten worden, door meer fietspaden aan te leggen. Ten tweede koppelde ze het feit dat de Amsterdamse kinderen in de jaren ’60 met protestborden liepen waarop stond ‘stop kindermoord’ aan de in Newtown vermoorde kinderen door wapengeweld. Dat soort kindermoord moest volgens haar ook worden gestopt. En kón ook, zei ze. Als kinderen het in Nederland voor elkaar hadden gekregen dat het aantal fietsdoden scherp omlaag ging, dan konden kinderen in Amerika er misschien voor zorgen dat het aantal vuurwapendoden in de VS omlaag ging… Niet veel later gingen we naar bed, maar niet nadat Sid ons nog een 3D-kerstkaart van Obama had toegespeeld!

21-12-2013
Om 05:30 uur waren we wakker. Dat krijg je met al dat jetlag gedoe. We pakten onze spullen en stonden al klaar om te vertrekken, toen Sid met nog een Obama-gerelateerd item aan kwam zetten: Geert kreeg een t-shirt waarop een foto van Obama met zonnebril stond en de tekst: ‘Don’t worry, I got this.’ Ontbijten deden we in het typisch Amerikaanse Wafflehouse, met eieren, wafels en hashbrowns. Daarna door richting St. Petersburg, maar al na tien minuten werden we nieuwsgierig naar de Shooter’s World waar we reclame voor zagen langs de weg. Daar dus maar heen gereden. Shooter’s World bleek een gigantische wapenwinkel te zijn, waar ook een schietbaan bij was. Overal hingen en lagen shotguns, jachtgeweren, handvuurwapens en allerlei bijbehorend materiaal: tassen, munitie, brillen, doekjes, petten, etc. Ook waren er diverse ruimtes waar cursussen werden gegeven. De cursus ‘How to carry a concealed weapon’ was toevallig net bezig. Op een projector stond net de tekst: ‘Why carry a concealed weapon? Because carryung a whole cop is too heavy.’ Ik voelde me niet echt op mijn gemak. De setting en sfeer van de winkel was als die van de Mediamarkt. Gewoon een winkel. Met gewoon artikelen. Niks bijzonders. Overal aanbiedingen. Jong personeel. En veel klanten, waarvan ook aardig wat met jonge kinderen. Ik zag kinderen van 6, 7 jaar oud. Ik hoorde een medewerker tegen de vader van een jong kind zeggen dat ‘dit wapen toch wel een erg leuk kerstcadeau was.’ Er waren ook schietcursussen voor kinderen. Beginners, geavanceerd.. Wij mochten in ieder geval niet zelf schieten op de schietbaan, want zonder Amerikaans paspoort of rijbewijs uit Florida was dat niet toegestaan. ‘For your and our safety,’ zei de mevrouw achter de balie. Right.

Na de wapenwinkel reden we door naar St. Petersburg, ten zuiden van Tampa. Daar bezochten we het Dali museum. Dali woonde van 1940n tot 1948 in Amerika, wat ik niet wist, en daarom was hier ook een groot en erg mooi museum met ongeveer 150 schilderijen van Dali. Prachtig gebouw ook en een hilarisch doolhof buiten: wij het doolhof in en lopen, lopen, lopen… maar nergens een afslag waar je verkeerd kon gaan. Dat vonden we al erg grappig, tot we ineens op een punt aankwamen waar je om een struik heen moest en daarna dus alleen nog maar… dezelfde route als de heenweg terug kon lopen. Twee keer gefopt. Merci Dali. :) In de haven van St. Petersburg bleek een lokale markt te zijn met streekproducten. En een leuk bandje. Daar nog even rondgelopen en dan door naar Sarasota, waar we deze avond zouden logeren bij onze eerst couchsurf host, Robert. Robert woont op een woonwagenpark. Niet dat er ook maar onder één huis wielen stonden of ooit gestaan hebben, maar het was desondanks duidelijk een woonwagenkamp. En wel een voor senior citizens: de minimum leeftijd om er te mogen wonen is 55. Robert is 73 en woont alleen. Hij loopt moeilijk dankzij een niet helemaal geslaagde rugoperatie, heeft last van zijn ogen, diabetes (opgezwollen benen), maar verder is hij hartstikke bijdehand en vreselijk aardig. Al snel reden we met z’n drieën naar het lokale strand, waar honderden mensen zich -naar Robert’s zeggen zoals elke dag- hadden verzameld om naar de zonsondergang te kijken. Het strand bestond uit wit, heel fijn zand, bijna stof. De zonsondergang was prachtig.

Daarna weer terug naar Robert’s huis, wat na 30 jaar behoorlijk wat problemen kende: twee weken geleden was de warmwatertank gaan lekken, stoppen sloegen vaak door, het dak lekte, om de haverklap was er van alles mis. Maar het is voor hem onmogelijk om alles in één keer op te lappen, want hij is sinds kort werkeloos. Hij werkte als office manager bij een dokter, maar die is nu zelf erg ziek en heeft geen hulp meer nodig. Ook werke hij een dag per week bij een convenience store. Allemaal om zijn pensioensuitkering aan te vullen. Zijn inkomen is 1000 dollar per maand, waar hij álles van moet betalen. Zo goed als onmogelijk. Na enkele uren sloeg de jetlag weer toe: we waren moe en kondigden aan te gaan slapen. Eerst kregen we nog allebei een zonnebril van hem. Heel erg aardig!! 22-12-2013 Na een ontbijt op de patio van de woonwagen reden we rond 8 uur weer weg. Dit keer richting Fort Myers en daarna verder naar de Everglades.

Posted in Reizen, Verenigde Staten | Tagged , , , , | 1 Comment